ความเชื่อและคติธรรมที่ปรากฏในประเพณีปีใหม่สงกรานต์ล้านนา

phaanusorn kittiwanno

Abstract


บทคัดย่อ

 

    การวิจัยนี้ มีวัตถุประสงค์ ๓ ประการ คือ ๑) เพื่อศึกษาความประวัติความเป็นมาของปีใหม่สงกรานต์ ๒) เพื่อศึกษาความเชื่อที่ปรากฏในประเพณีปีใหม่สงกรานต์ล้านนา ๓) เพื่อศึกษาคติธรรมที่ปรากฏในประเพณีปีใหม่สงกรานต์ล้านนา  การวิจัยครั้งนี้เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ โดยศึกษาจาก คัมภีร์พระไตรปิฎกและเอกสารตำราวิชาการทางพระพุทธศาสนา งานวิจัยที่เกี่ยวข้อง ตลอดจนการสัมภาษณ์ปราชญ์ท้องถิ่น แล้วมาเสนอผลการวิจัยด้วยการวิเคราะห์เชิงพรรณนา  

             ผลการวิจัยพบว่า การนับวันขึ้นปีใหม่ของคนในอดีต อาศัยความเชี่ยวชาญเกี่ยวกับดาราศาสตร์หรือการสังเกตจากการดูดวงดาว   แล้วก็นึกเห็นเป็นรูปต่าง ๆ เช่น ดาวไถ ดาวจระเข้ ดาวลูกไก่  ในบรรดาดาวเหล่านั้น  มีอยู่กลุ่มหนึ่งซึ่งอยู่ในแนวสมมุติว่า เป็นวิถีที่พระอาทิตย์โคจร หรือผ่านเข้าไป มีรูปโค้งเป็นวงกลมคล้ายรูปไข่จากเหนือจรดใต้ เรียกว่าจักรราศี  จักรราศีแบ่งออกเป็น ๑๒ ส่วนเรียกว่า “๑๒ ราศี”   แต่ละราศีก็มีชื่อตามรูปที่นึกเห็น  เมื่อพระอาทิตย์แรกผ่านเข้าไปในจุดของหมู่ดาวใด ก็เรียกว่า “สงกรานต์เดือน”   ที่มาจากภาษาสันสกฤตว่า "ผ่าน" หรือ "เคลื่อนย้าย"  การเคลื่อนย้ายของพระอาทิตย์จากราศีหนึ่งเข้าไปอีกราศีหนึ่ง  แต่ในช่วงที่ดวงอาทิตย์เคลื่อนย้ายสู่ราศีเมษ ในเดือนเมษายน จะเรียกพิเศษว่า วันมหาสงกรานต์ เพราะถือว่าเป็นวันและเวลาที่ตั้งต้นปีใหม่  เมื่อเดือนเมษายน หรือวันสงกรานต์มาถึง ชาวล้านนาต่างก็มีความเชื่อในเรื่องของ  วันสังขานต์ล่อง  ความเชื่อเกี่ยวกับการขนทรายเข้าวัด  ความเชื่อเกี่ยวกับการรดน้ำดำหัว  ความเชื่อเกี่ยวกับการส่งเคราะห์  และ ความเชื่อเกี่ยวกับการสืบชะตา (ชาตา) ความเชื่อเหล่านี้ ชาวล้านนาได้ยึดถือ และปฏิบัติสืบต่อกันมาจนถึงปัจจุบัน ซึ่งความเชื่อเหล่านี้เมื่อได้ศึกษาและสัมภาษณ์ปราชญ์ท้องถิ่นแล้วพบว่า มีคติธรรมหรือหลักธรรมทางพระพุทธศาสนาแอบแฝงอยู่ เช่น       หลักไตรลักษณ์ หลักสัทธา หลักบุญกิริยาวัตถุ หลักสังคหวัตถุ และหลักกตัญญูกตเวที  คติธรรมที่ปรากฏในประเพณีปีใหม่สงกรานต์ล้านนาเหล่านี้ ล้วนมีจุดประสงค์ ที่สอนให้ชาวล้านนา ได้ปฏิบัติตนเป็นสมาชิกที่ดีของครอบครัว ชุมชนตลอดจนถึงสังคม และให้ถูกต้องตามจารีตประเพณีวัฒนธรรมในสังคมล้านนา


Full Text:

PDF

Refbacks

  • There are currently no refbacks.


Copyright (c) 2018 Journal of Graduate Review MCU Phrae Campus

Mahachulalongkornrajavidyalaya University Phrae Campus
111 Moo.5 Bannongha Maekummee Sub-District
Muang District, Phrae Province, Thailand 54000
Tel. +66-5464-6273, Fax. +66-5464-6585
Email:fm100mcuphrae@gmail.com

http://www.phrae.mcu.ac.th/2017/journal