การศึกษาวัฒนธรรมสัมพันธ์ระหว่างใบเสมาหิน กับวิถีชีวิตชุมชนชาวพุทธในจังหวัดชัยภูมิ

พระครูปลัด พีระพันธ์ ธมฺมวุฑฺโฒ

Abstract


        การวิจัยครั้งนี้ มีวัตถุประสงค์ 3 ประการ คือ 1) เพื่อศึกษากำเนิดและพัฒนาการวัฒนธรรมใบเสมาหินในพระพุทธศาสนา 2) เพื่อศึกษาวิถีชีวิตชุมชนชาวพุทธในจังหวัดชัยภูมิ3) เพื่อศึกษาวัฒนธรรมสัมพันธ์ระหว่างใบเสมาหินกับวิถีชีวิตชุมชนชาวพุทธในจังหวัดชัยภูมิ  เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ โดยเก็บรวบรวมและวิเคราะห์ข้อมูลจากการสังเกตอย่างมีส่วนร่วมและสัมภาษณ์เชิงลึกแบบมีโครงสร้างจากประชากรกลุ่มเป้าหมายของพื้นที่ใช้ในการศึกษา และนำเสนอผลการศึกษาค้นคว้าในแบบพรรณนาเชิงวิเคราะห์

         ผลการวิจัยพบว่า ใบเสมาหินสร้างขึ้นจากบทบัญญัติทางพระพุทธศาสนา
ในพระวินัยเรื่องของการนำแผ่นหินเป็นนิมิต ได้รับอิทธิพลรูปทรงจากศิลปะในสมัยปาละ-เสนะของอินเดีย ผสมผสานกับแนวคิดการปักแท่งหินสลักรูปเสาเสมาธรรมจักรในสมัย
พระเจ้าอโศกมหาราช โดยนำเรื่องราวทางพระพุทธศาสนามาสร้างสรรค์และนำเสนอ
เป็นภาพแกะสลักบุคคลผสมผสานกับการคิดค้นลวดลายต่างๆ พัฒนารูปทรงใบเสมาหิน
จนเป็นเอกลักษณ์ เริ่มต้นขึ้นในอาณาจักรทวาราวดี  สุโขทัย อยุธยา และรัตนโกสินทร์เรื่อยมา มีการผสมผสานปรับปรุงกันเรื่อยมาทั้งในวัฒนธรรมมอญและวัฒนธรรมขอม กลายเป็นหลักฐานที่บันทึกเรื่องราวทางประวัติศาสตร์ ศิลปกรรม การแต่งกาย ภาษา วรรณกรรม ขนบธรรมเนียม ประเพณี และอารยธรรมทางพระพุทธศาสนาเถรวาทของชุมชน

         วิถีชีวิตของชาวชัยภูมิ เป็นชุมชนเกษตรกรรมและการล่าสัตว์ ดำรงชีวิตอยู่อย่างสงบสุข เรียบง่าย คนในชุมชนส่วนใหญ่นับถือพระพุทธศาสนาและมีความเชื่อเรื่องผี
มีวัฒนธรรมที่การผสมผสานกับหลักปฏิบัติทางพระพุทธศาสนาที่มาพร้อมกับวัฒนธรรมอินเดีย วัฒนธรรมทวารวดีภาคกลาง วัฒนธรรมขอมพระนคร และวัฒนธรรมลาวรวมเข้ากับประเพณีพิธีกรรมดั้งเดิมของท้องถิ่นทำให้เกิดพิธีกรรมและประเพณีต่างๆ คือ การรำผีฟ้า  การแห่นาค บุญกระธูป พิธีสรงน้ำพระธาตุ สรงน้ำใบเสมาหิน พิธีแห่น้ำกาบแก้วบัวไขมาลัยกิ่งมิ่งเมืองกาหลง โฮมบุญฮดสรงองค์พระศรีศิลาแลง (พระใหญ่ทวารวดี) รวมถึงงานฉลองอนุสาวรีย์เจ้าพ่อพญาแล บุญเดือนหกหนองปลาเฒ่า ซึ่งในปัจจุบันก็ยังยึดถือปฏิบัติกันทุกปี  ความสัมพันธ์ระหว่างวิถีชีวิตชุมชนกับใบเสมาหินในจังหวัดชัยภูมิ มีความเกี่ยวข้องกับวัฒนธรรมทางพระพุทธศาสนา ความเชื่อ ความศรัทธา ศิลปกรรม ประเพณี พิธีกรรม ภาษา ตัวอักษร วรรณกรรม และการแต่งกาย  เป็นความสัมพันธ์ที่ใกล้ชิดในระดับของเครือญาติและมีอิทธิพลระหว่างกัน ทำให้ประชาชนในชุมชนปรับเปลี่ยนวัฒนธรรมที่ได้จากการค้นคว้าองค์ความรู้จากใบเสมาหินเพื่อใช้ในการดำเนินชีวิตภายใต้ความเชื่อในวัฒนธรรมอย่างเดียวกัน

 

          The aims of this research were: 1) to study the origin and development of the culture of Sema stones in Buddhism; 2) to study the lifestyle in Buddhist community in Chaiyaphum province; 3) to study the cultural relation between the Sema stones and the community lifestyle of Buddhists in Chaiyaphum province.  This qualitative research was conducted by collecting the data by means of the participatory observation and the structured in-depth interview of the samples within the studied area before the obtained data were presented by the descriptive analysis.

          The research results revealed that the Sema stones were created from the Buddhist provisions in the discipline (vinaya) of using the stone sheet as the boundary markers of the Uposatha. It is influenced by the art from the Pala-Sen periods of India, combined with the concept of embroidery of the stone carved in the shape of Sema Dharma Wheel in the reign of Ashoka the Great by bringing the stories in Buddhism to be created and presented as a carving picture combined with the invention of various patterns. Then, it was developed as a unique stone leaf shape in Dvaravati, Sukhothai, Ayutthaya and Rattanakosin kingdoms. There is also a combination of improvement in both Mon culture and Khmer culture and it eventually becomes evidence that recorded the history, art, dress, language, literature, traditions and civilization of Theravada Buddhism in the community.

         Lifestyle of Chaiyaphum people has been seen as a farming and hunting community with peace and simplicity. Most people in the community respect Buddhism and believe in ghosts. There is a culture that blends with the Buddhist practices that come with Indian culture, Dvaravati culture in a central region, Khmer culture in the capital city and Lao culture combined with the local traditional ritual traditions, resulting in rituals and traditions, namely Phee Fa Dance, Hea-nak, Krathup Ceremony,  Relics Bathing Ceremony, Stupa Bathing Ceremony, Sema Stone Bathing Ceremony, HeaKapkeawBuakhaimalai King Muaeng Kalong Ceremony, PrayaiDvaravati Bathing Ceremony, Celebration of ChophoPhaya Lea, Boon DuenHokNongPlathoa. These ceremonies have been practiced until today.

        The relationship between the community life and Sema stones in Chaiyaphum province is related to Buddhist culture, beliefs, faith, arts, traditions, rituals, languages, letters, literature and dress. It is a close relationship at the level of kinship and mutual influences, causing the people in the community to change the culture which is derived from the research of knowledge from the Sema stone to use in living under the belief in the same culture.

 


Keywords


ใบเสมาหิน; วัฒนธรรมสัมพันธ์; วิถีชีวิตชุมชน; ชัยภูมิ / Cultural Relation; SemaStones; Buddhist Community Lifestyle; Chaiyaphum

Full Text:

PDF

References


Chalit Chaikhanchit. (1988). Development of Early E-san Community.

Bangkok: Art and Culture Printing.

Charat Phayakkharatsak. (1991). Isan 1 Satsana Lae Wannakam

Niyom Nai Thongthin. Bangkok: O S Pinting House.

HRH Princess Maha Chakri Sirindhorn. (1981). Ten Glory in

Theravada Buddhism. Thesis Master of Arts, Graduate School:

Chulalongkorn University.

Mahachulalongkornrajavidyalaya University. (1996). Thai Tripitaka :

Thai Version. Bangkok: Mahachulalongkornrajavidyalaya Press.

Nanthawan Laolitthi. (2012). Chaiyaphum in the Past. Nonthaburi:

S.P.V. Princess.

Office of Natural Resources and Environmental Policy and Planning of

Chaiyaphum Provincial Nature Conservation and Art Center

Satree Chaiyaphum School. (2005). A Study Report to Declare

Nature and Arts Conservation Area. Chaiyaphum:

Satrichaiyaphum School.

Padisorn Phensud. (MR.p.). (2009). Analysis of engravings of

Widhurabunditta on Dvaravati Dummy part of E-San. Bangkok:

Damrong academic Printing.

Somkiet Lophetcharattana. (2013). Lopburi Art and Davaravati Art in

Thailand. Bangkok: Ammarin Printing and Publishing.

Srisak Wanliphodom. (1997). The Kingdom of Thailand in the Five

Decades of Reign. Bangkok: Division of Literature and

Literature History Fine Arts Department.

Sukanya Baonid. (2002). Archaeological excavation year of 2002

Archaeological sites at Muengbua Village. Muengbua Sub-

District Kasetwisai District Roi-Ed Province. Ubonratchathani:

Office of Archaeological and National Museum 8

Ubonratchathani.

Suwilai Premsrirattana et al., (2006). Yorhkura Mon ancient in

Thephsathit. Bangkok: O.S.Printing house Ltd.

Thida Saraya. (1989). (Sri) Dvaravati: Early history of Siam.

Bangkok: Muengboran Princess.

Udom Buasri. (1991). History and prosperity of Buddhism in the

Northeastern in E-San period of Buddhism. Khonkaen:

Khonkaen University.

Wiroth Srisuro. (1993).Folk Culture: Fine Arts. (2nd ed.).Bangkok:

Chulalongkorn University Princess.


Refbacks

  • There are currently no refbacks.


บัณฑิตศึกษา มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย วิทยาเขตขอนแก่น
อาคาร 100 ปี สมเด็จพระพุฒาจารย์ (อาจ อาสภมหาเถร)
เลขที่ 30 หมู่ 1 บ้านโคกสี ตำบลโคกสี อำเภอเมือง จังหวัดขอนแก่น 40000
http://www.ojs.mcu.ac.th/index.php/jmcukk
http://www.jg-mcukk.com
E-mail : journalmcukk@gmail.com