การวิเคราะห์อภิปรัชญาที่ปรากฏในสารัตถะแห่งคัมภีร์มิลินทปัญหา

พระมหาปพน กตสาโร (แสงย้อย), จรัส ลีกา, สุวิน ทองปั้น, พระมหาจรูญ ฤทธิทิศ

Abstract



       การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์ คือ 1) เพื่อศึกษาแนวคิดอภิปรัชญาในอภิธรรมปิฎก 2) เพื่อศึกษาสารัตถะแห่งคัมภีร์มิลินทปัญหา 3) เพื่อวิเคราะห์อภิปรัชญาที่ปรากฏในสารัตถะแห่งคัมภีร์มิลินทปัญหาเป็นการวิจัยเชิงเอกสาร (Documentary research) โดยการเก็บข้อมูลจากเอกสารปฐมภูมิ และเอกสารทุติยภูมิ แล้วนำข้อมูลที่ได้มาวิเคราะห์ข้อมูลด้วยวิธีการพรรณนา ตามหลักอุปนัยวิธี

         ผลการวิจัยพบว่า

        1) แนวคิดอภิปรัชญาในอภิธรรมปิฎกหมายถึงปรมัตถธรรมที่ประกอบด้วยจิต ได้แก่ กุศลจิต อกุศลจิต และอัพยากตจิต, เจตสิก ได้แก่ เจโตยุตตลักขณะ 4 ลักษณะ คือ
1) เอกุปปาทะ เกิดพร้อมกับจิต 2) เอกนิโรธ ดับพร้อมกับจิต 3) เอกาลมุพนะ รับอารมณ์อย่างเดียวกับจิต 4) เอกวาถูกะ อาศัยวัตถุอย่างเดียวกับจิต, รูป ได้แก่ 1) รูปสมุทเทสนัย (มหาภูตรูป, อุปาทายรูป) 2) รูปวิภาคนัย 3) รูปสมุฏฐานนัย 4) รูปกลาปนัย และ 5) รูปปวัตติกกมนัย และนิพพาน ได้แก่ 1) สันติลักษณะ 2) สอุปาทิเสสนิพพาน 3) อนุปาทิเสส
นิพพาน 4) สุญญตนิพพาน 5) อนิมิตตนิพพาน 6) อัปปณิหตนิพพาน

       2) สารัตถะแห่งคัมภีร์มิลินทปัญหา แบ่งเป็น 6 ส่วน ดังนี้ (1) บุพพกรรมของพระนาคเสนและพระเจ้ามิลินท์ (2) ปัญหาเงื่อนเดียว (3) ปัญหาสองเงื่อน (4) เรื่องที่รู้โดยอนุมาน (5) ลักษณะแห่งธรรมต่างๆ (6) เรื่องที่จะพึงทราบด้วยอุปมา ส่วนสารัตถะในคัมภีร์มิลินทปัญหาที่เกี่ยวข้องกับปรมัตถธรรม ได้แก่ จิต เจตสิก รูป และนิพพาน นั้นปรากฏอยู่ทั่วไปในการถาม-ตอบ ปัญหาระหว่างพระยามิลินท์กับพระนาคเสนซึ่งไม่ได้ระบุตรงๆ ว่าอะไรเป็น จิต เจตสิก รูป และนิพพาน

        3) อภิปรัชญาที่ปรากฏในสารัตถะแห่งคัมภีร์มิลินทปัญหาซึ่งสามารถจัดเป็นหมวดหมู่ได้ 4 กลุ่ม คือ 1) มิลินทปัญหาที่เกี่ยวกับปรมัตถธรรมทั้ง 4 (จิต เจตสิก รูป และนิพพาน) 2) มิลินทปัญหาที่เกี่ยวกับปรมัตถธรรม 3 (จิต เจตสิก รูป) 3) มิลินทปัญหาเกี่ยวกับจิต และเจตสิก และ 4) มิลินทปัญหาที่เกี่ยวกับนิพพาน โดยมีลักษณะการถาม-ตอบปัญหา
ที่ปรากฏในมิลินทปัญหา

 

         The aims of this documentary research were: 1) to study the metaphysical concepts in AbhidhammaPiṭaka; 2) to study the essence of the Milindapañhā; 3) to analyze the metaphysics in the essence of the Milindapañhā through the study of the primary and secondary sources and the descriptive analysis based on analytic induction.

        The research results were as follows:

        1) The metaphysical concepts in the Abhidhamma Piṭaka indicates that the metaphysics means the ultimate realities (paramattha-dhamma) consisting of consciousness (citta): wholesome consciousness (kusala-citta), unwholesome consciousness (akusala-citta) and neither wholesome nor unwholesome consciousness (abyākata-citta), mental factors (cetasika) consisting of the applied characteristics of mental factors IV (cetoyuttalakhaṇa): 1) rise with consciousness (ekuppada) 2) distinguishing with consciousness (ekanirodha) 3) feeling reception as same as consciousness (ekālamupna) 4) reliance on material as consciousness (ekavāthūka); form (rūpa) consisting of 1) rūpasamuddesanaya (mahābhūtarūpa, upādāyarūpa) 2) rūpvibhāgnaya 3) rūpasamuṭthānnaya 4) rūpakalāpnaya and 5) rūppavattikkamanaya; nibbāna consisting of 1) satilakkhaṇa 2) saupādisessa-nibbāna 3) anupādisesa-nibbāna 4) suññata-nibbāna 5) animitta-nibbāna and appaṇihata-nibbāna.

       2) The essence of the Milindapañhā shows six parts of the text as follows: 1) former actions of the Nagasena and Milinda; 2) one class question; 3) two class question; 4) knowing by inference; 5) characteristics of dhammas; 6) knowing by analogy. The essence of the Milindapañhā related to the ultimate realities (paramattha-dhamma) including consciousness, mental factors, form and nirvana appears in the form of indirect questions and answers between Milinda and Nagasena.

       3) The metaphysics in the essence of the Milinda scripture can be divided into four groups: 1) Milinda’s questions on the ultimate realities (consciousness, mental factors, form and nirvana) 2) Milinda’s questions on the ultimate realities (consciousness, mental factors and form) 3) Milinda’s questions on consciousness and mental factors and 4) Milinda’s questions on nirvana. All are arranged in the form of questions and answers.

 

 


Keywords


อภิปรัชญา; สารัตถะ; คัมภีร์มิลินทปัญหา / Metaphysics; Essence; Milindapañha Scripture

Full Text:

PDF

References


Bhikkhu Pesala. (2015). The Debate of King Milinda. Bangkok :

Knowledge Plus.

Jesada Thongrungroj. (2016). English-Thai Philosophy Dictionary.

Bangkok : Starlight Publishing.

Mahamakutrajavidyalaya. (1979). Visuddhimagga, Pali Edition,

Region 3. Bangkok : Mahamakut Buddhist College.

Mahamakutrajavidyalaya. (2008). Milindapañhā : Translation issue in

Mahamakutrajavidyalaya. (4th ed.). Bangkok : Mahamakut

Buddhist College.

PhraMetheeThammamaporn (Prayoon Thammachitto). (1989).

Ancient Greek Philosophy, Episode 1-2. Bangkok : Amarin Printing

Group Co., Ltd.

PhraMahaWisit Panyawattano (Greessawee). (2002). Alternative : An

Analytical Study of the Simile Discussion in Milinda-Panha. Master

of Arts Buddhist Studies. Graduate School : Mahachulalongkorn

rajavidyalaya University Press.

Sathien Phothananta. (2014). History of Buddhism. (4th ed.).

Bangkok: Mahamakutrajavidyalaya.

Wasin Inthasra. (2013). Explain Milindapañhā. Bangkok : Plain

Publishing.


Refbacks

  • There are currently no refbacks.


บัณฑิตศึกษา มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย วิทยาเขตขอนแก่น
อาคาร 100 ปี สมเด็จพระพุฒาจารย์ (อาจ อาสภมหาเถร)
เลขที่ 30 หมู่ 1 บ้านโคกสี ตำบลโคกสี อำเภอเมือง จังหวัดขอนแก่น 40000
http://www.ojs.mcu.ac.th/index.php/jmcukk
http://www.jg-mcukk.com
E-mail : journalmcukk@gmail.com