พลวัตทางสังคมกับการดำรงอยู่ของวัฒนธรรมอาหารไทดำ ในจังหวัดเพชรบุรี

อำนาจ เอี่ยมสำอาง, อำนาจ เย็นสบาย, สาธิต ทิมวัฒนบรรเทิง, จารุวรรณ ขำเพชร

Abstract


      การศึกษาเรื่อง  พลวัตทางสังคมกับการดำรงอยู่ของวัฒนธรรมอาหารไทดำ ในจังหวัดเพชรบุรี มีจุดประสงค์ของการศึกษา คือ ๑. เพื่อศึกษาพลวัตเชิงวัฒนธรรมที่ส่งผลต่ออาหารไทดำ และ ๒. เพื่อศึกษากระบวนการดำรงอยู่ของอาหารไทดำ ในจังหวัดเพชรบุรี เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ การเก็บรวบรวมข้อมูล โดย การสัมภาษณ์เชิงลึก (in-depth interview) แบบเป็นทางการ จัดสนทนากลุ่มย่อย (Focus Group) และการจัดเวทีชาวบ้าน พื้นที่ที่ใช้ในการศึกษาคือ อำเภอเขาย้อย และอำเภอหนองหญ้าปล้อง จ.เพชรบุรี ผลการวิจัยพบว่า พลวัตเชิงวัฒนธรรมที่ส่งผลต่ออาหารไทดำ โดยในช่วงแรกไทดำอพยพมายังประเทศไทยในฐานะเชลยสงครามซึ่งส่งผลต่อความเป็นอยู่ของกลุ่มไทดำและสภาพแวดล้อมที่เปลี่ยนไป ไทดำเดิมอยู่ทางตอนใต้ของประเทศจีนได้รับอิทธิพลทางอาหารจากจีน คือเครื่องปรุงอาหาร พริกพาน (มะแข่น) ชื่อจีนว่าเรียกว่า “ฮัวเจียว” (hua jiao) โดยคนไทยทั่วไปรู้จักในนามพริกเสฉวน ถูกนำมาใส่ในอาหารทำให้อาหารไทดำมีรสชาติและกลิ่นเฉพาะตัว ในด้านเครื่องมือประกอบพิธีกรรมไทดำได้รับ อุปกรณ์ในการประกอบพิธีกรรมที่ได้รับอิทธิพลจากจีนคือการใช้ตะเกียบในการคีบอาหาร เพื่อส่งผ่านไปยังผีบรรพบุรุษในพิธีเสนเรือน โดยที่ในชีวิตปะจำวันไทดำไม่ได้ใช้ตะเกียบในการทานอาหารเลย แต่กลับใช้ในพิธีกรรมเท่านั้น เมื่อครั้งที่ถูกอพยพมาครั้งแรกไปอยู่ที่ ตำบลท่าแร้ง ซึ่งเป็นพื้นที่ ที่น้ำทะเลสามารถท่วมถึง และเป็นบริเวณที่ลุ่มมีน้ำท่วมถึง ส่งผลต่ออาหารในพิธีกรรม คือจำเป็นต้องเลือกอาหารที่มีอยู่ในพื้นที่มาใช้เป็นอาหารประกอบเพื่อง่ายต่อการหาและปรุง คือ ปูต้ม และ กุ้งต้ม โดยไม่พบอาหาร ๒ ชนิดนี้ในพิธีกรรมอื่น และยังไม่พบอาหาร ๒ ชนิดนี้ในจังหวัดอื่น ๆ ช่วงการตัดถนนเพชรเกษม ผ่านพื้นที่ของไทดำอาศัยอยู่ความเจริญเข้ามาสู่หมู่บ้านไทดำอย่าง อาหารของไทดำถูกปรับเปลี่ยนจากการหาของป่า ปลูกผัก และเลี้ยงสัตว์ ไว้ประกอบพิธีกรรมเองเริ่มหายไป  ด้วยพลวัตทางสังคมที่ดังกล่าว ส่งผลให้คนในพื้นที่การส่งบุตรหลานไปเรียนในเมือง หนุ่มสาว ไปทำงานในพื้นที่อื่น อาหารในพิธีกรรมต่าง ๆ ต้องถูกซื้อจากตลาดเพื่อมาทำพิธีกรรมซึ่งได้รับความสะดวก การเข้ามาของคลองชลประทานและโรงงานอุตสาหกรรมในพื้นที่ชุมชนไทดำ เป็นช่วงเวลาที่เกิดการเปลี่ยนแปลงของสังคมไทดำ ด้วยความเจริญที่เข้ามา ทำไทดำมีการทำนาเพิ่มจากปีละ ๑ ครั้ง เป็น ๒ ครั้ง เกิดการใช้ยาฆ่าแมลงอย่างมากส่งผลต่อสภาพแวดล้อมและวัตถุดิบในการประกอบอาหาร  และเมื่อโรงงานอุตสาหกรรม เข้ามาในพื้นที่คนหนุ่มสาวไทดำ ก็เข้าไปทำงานในโรงงาน การประกอบพิธีกรรม จึงมีความยากลำบากขึ้นไปอีก ด้วยแรงงานคนช่วยพิธีไม่มี วัตถุดิบในการปรุงอาหารก็ต้องซื้อเกือบทั้งหมด จึงทำให้เกิดการบริการอาหารในพิธีกรรม ที่เรียกว่าโต๊ะลาวขึ้น และได้รับการตอบรับอย่างดีจากไทดำ จนมีการเพิ่มจำนวนผู้ประกอบการโต๊ะลาว นับ๑๐ รายในช่วงเวลาประมาณ ๑๐ ปี   จากการศึกษาด้านดำรงอยู่ของอาหารไทดำ ในมิติของครัวเรือนยังมีการประกอบอาหารกินกันเป็นปกติ แต่จะมีเมนูอาหารไทยเข้าไปอยู่ในสำรับในทุกมื้อ ในด้านพิธีกรรม อาหารถูกจัดเป็นโต๊ะลาวเพื่อความสะดวกของบ้านเจ้าของงาน ที่ไม่มีคนช่วยงาน และการหาซื้อวัตถุดิบที่ยากขึ้น การเกิดโต๊ะลาวจึงเป็นการปรับสภาพอาหารในพิธีกรรมให้คงอยู่ผ่านกระบวนการของทุนนิยมที่มีผู้ประกอบการดำเนินการให้อย่างเรียบร้อยในทุกขั้นตอน


Full Text:

PDF

Refbacks

  • There are currently no refbacks.


กองวิชาการ สำนักงานอธิการบดี 

มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย
๗๙ หมู่ ๑ ห้อง ๓๐๕ สำนักงานอธิการบดี
ต.ลำไทร อ.วังน้อย จ.พระนครศรีอยุธยา ๑๓๑๗๐
โทร. ๐๓๕-๒๔๘-๐๑๓ ต่อ ๘๗๖๗
http://jma.mcu.ac.th